Grote zorgen om prijsstijgingen: zo voorkomen Annabel en Jeanice dat mensen in de schuldhulpverlening komen

Alsmaar stijgende gasprijzen, een tank benzine die bijna onbetaalbaar is en voor een kar boodschappen kun je tegenwoordig ook een dubbele portemonnee trekken. De stijgende prijzen zorgen dat veel Nederlanders extra op hun centen moeten letten. Jeanice Nijverman (33) en Annabel van den Berg (23) leggen de dubbeltjes op z’n kant voor inwoners van Den Haag en Bodegraven-Reeuwijk die hun rekeningen moeilijk kunnen betalen. Met vroegsignalering voorkomen ze dat mensen in de schuldhulpverlening terechtkomen.

Volgens Schuldhulpmaatje heeft 10% van de Nederlandse huishoudens ernstige betalingsproblemen. Dat begint altijd met een eerste rekening die iemand niet kan betalen. Annabel werkt als Consulent Vroegsignalering bij PLANgroep: “Sinds 1 januari 2021 zijn gemeenten verantwoordelijk voor vroegsignalering. Betaalt iemand zijn rekening niet, dan zijn de aanbieders van energie, water, zorgverzekeringen en huurwoningen verplicht om dit te melden bij de gemeente. Zo gaan we samen financiële problemen aan. Want hoe eerder je erbij bent, hoe makkelijker het is om mensen uit de schuldhulpverlening te houden.”

Aan de slag met een melding
Jeanice werkte eerder als Consulent Vroegsignalering voor gemeente Purmerend en Amsterdam. Inmiddels is zij Schuldbemiddelaar bij Gemeente Den Haag. “In Den Haag komen er zo’n 1.000 meldingen per maand binnen. Het aantal meldingen is natuurlijk afhankelijk van de grootte van een gemeente. Komt er een melding binnen, dan nemen we binnen twee dagen contact op met de persoon. De ene keer per brief, de andere keer via een huisbezoek. We brengen dan het financiële plaatje van een cliënt in kaart, zodat we de juiste hulpmiddelen kunnen inzetten om de cliënt te helpen.”

Annabel: “Vertrouwen creëren bij een nieuwe cliënt is de belangrijkste eerste stap. Je kunt direct problemen willen oplossen, maar door te achterhalen waar problemen vandaan komen, kom je veel verder. Tijdens mijn studie Sociaal Juridische Dienstverlening (SJD) leerde ik ook over motiverende gespreksvoering. Daar heb ik veel aan tijdens mijn werk.”

Overzicht met een budgetplan
Jeanice vertelt verder: “Vaak heeft iemand geen inzicht in zijn inkomsten en uitgaven. Daar hebben mensen hulp bij nodig. Ik breng dat inzicht en maak ook een budgetplan, zodat iemand weet wat er maandelijks uitgaat en waar hij op kan besparen. Die besparing gaat verder dan financiële cijfers. Heeft iemand een torenhoge energierekening, dan kijken we bijvoorbeeld ook hoe iemand minder energie kan verbruiken door te verduurzamen.”

“Als je met iemand kijkt naar de inkomsten en uitgaven, komen we al snel richting een betere situatie”, zegt Annabel. “We zien dan ook achterstanden die niet worden gemeld; bij een webwinkel of bank bijvoorbeeld. Dit soort partijen hebben geen meldingsplicht. Veel mensen hebben allerlei abonnementen, van Netflix tot de krant en van loterijen tot dure telefoonabonnementen. Door daar in te strepen, ga je al snel de goede kant op.”

Dat is niet altijd even makkelijk, geeft Annabel aan: “In mijn werk merk ik dat de Postcodeloterij voor veel cliënten een lastig abonnement is om op te zeggen. Ze hopen een miljoen te winnen, waardoor schulden in een keer weg zijn, maar die kans is natuurlijk heel klein. Ik moet dan echt bij mensen doordringen dat zoiets niet in hun budget past.  Als ik aangeef dat er in het budget ruimte is voor €50 leefgeld per week, vinden ze dat vaak weinig. Wanneer ze dan moeten kiezen tussen de loterij wel of niet opzeggen en daardoor meer of minder leefbudget, dring ik vaak wel tot hen door.”

Samenwerking met andere partijen
“Vaak schuilt er meer achter een niet-betaalde rekening”, vertelt Jeanice. “Zo kreeg ik laatst een melding van iemand die zijn energierekening niet betaald had. Toen ik binnenstapte, zag ik dat ik bij een hoarder (iemand met een verzamelstoornis) binnenkwam. Door de vele spullen in huis, zorgde de woonomgeving bij deze cliënt voor veel stress. In zo’n geval schakelen we ook met andere partijen. Samen met de politie, een maatschappelijk medewerker en de GGZ hebben we een plan van aanpak gemaakt om deze cliënt samen te helpen.”

“Elke maand kwamen we met deze partijen samen om stappen te evalueren en nieuwe stappen te bepalen. De cliënt heeft inmiddels een nieuwe woning en ik heb hem doorverwezen naar een budgetcoach die rekeningen voor hem betaalt. Hierdoor heeft hij ruimte in zijn hoofd gekregen om zijn financiën op orde te krijgen en inmiddels gaat het weer goed bij meneer.”

De toekomst voor gemeenten
“Wacht je te lang met hulp, dan kunnen financiële achterstanden al snel problematisch worden. Vooral voor cliënten die niet weten hoe ze zelf hun situatie weer stabiel krijgen. Vroegsignalering helpt daarbij echt. Het zorgt ervoor dat mensen buiten de schuldhulpverlening blijven, waardoor kosten voor hulpverlening ook relatief zijn, aldus Jeanice.”

“Helaas weten nog weinig mensen wat vroegsignalering is”, vult Annabel aan. Ondanks dat veel gemeenten wel iets doen aan vroegsignalering, zien we dat ze nog zoekende zijn naar de juiste aanpak. Ook weten weinig mensen van ons bestaan af. Als we dat kunnen verbeteren, kunnen mensen ook zelf bij ons aankloppen. Dat zou toch mooi zijn.”

“Het is belangrijk voor gemeenten om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren”, zegt Jeanice. Annabel: “De ene gemeente is verder dan de ander. Het uitwisselen van de aanpak zou een goede stap vooruit zijn.” Doordat de dames bij PLANgroep voor verschillende gemeenten werken, nemen zij zelf ook hun ervaringen mee. “Ondanks de grote prijsstijgingen, kunnen we er samen voor zorgen dat minder mensen in de financiële problemen komen. Gewoon door er op tijd bij te zijn.”